Κείμενα - Έρευνες - Μελέτες

Το Λαούτο στην Ικαρια

Το λαούτο είναι ένα έγχορδο μουσικό όργανο το οποίο είναι πλέον αρκετά διαδεδομένο, περισσότερο ως συνοδευτικό όργανο, τόσο στα νησιά, όσο και στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Αποτελείται από τέσσερις διπλές χορδές και έχει δύο κουρδίσματα. Γι’ αυτό το λόγο υπάρχουν δύο ειδών λαούτα: το στεριανό λαούτο, με κούρδισμα λα- ρε-σολ- ντο και το κρητικό με κούρδισμα μι- λα- ρε- σολ. Η διαφορά μεταξύ των δύο αφορά κυρίως τον ήχο και τις θέσεις.

Ο τρόπος κρατήματος του οργάνου πάνω στο παίξιμο παραμένει ο ίδιος, αφού και τα δύο αυτά είδη είναι κουρδισμένα σε τέταρτες ( λα- ρε- σολ- ντο και μι- λα- ρε- σολ ) με τη διαφορά να έγκειται στις θέσεις. Έτσι, για παράδειγμα, εκεί που έχεις σολ μινόρε στο κρητικό λαούτο στο στεριανό έχεις ντο.

Η κύρια δουλειά του λαούτου είπαμε ότι είναι η συνοδεία. Έτσι έχουμε ζυγιές λαούτο- βιολί ή λαούτο- λύρα. Το λαούτο ” ακολουθεί ” το δοξάρι και με αυτόν τον τρόπο βοηθάει στο ρυθμικό μέρος του τραγουδιού. Στη Κάρπαθο, ας πούμε, το λαούτο κομπανιάρει ακολουθώντας τη μελωδία πολλές φορές και με διφωνίες, ενώ στη Κρήτη το λαούτο εκτός από το ότι συνοδεύει παίζει και τη μελωδία μαζί με τη λύρα ή το βιολί. Στην Ικαρία, πρέπει να εμφανίστηκε, όπως και στα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες τη δεκαετία του ’30.

Πολλές φορές το λαούτο ( στην Ικαρία ) το αντικατέστησε το μπουζούκι. Αυτό γίνονταν,κατά κύριο λόγο, επειδή το λαούτο έναντι του μπουζουκιού είναι ένα ακριβό όργανο και εκείνη την εποχή τα κουκιά ήταν μετρημένα, όπως και τώρα δηλαδή. Άλλος λόγος ήτανε και ότι, τα λαούτα, ήταν δυσεύρετα. Οι επαφές μεταξύ των νησιών ήταν δύσκολες και κατά συνέπεια δύσκολο για έναν οργανοπαίκτη της Ικαρίας να ξέρει οργανοποιούς για να πάρει ένα λαούτο.

Γνωρίζουμε για έναν κατασκευαστή στη Νάξο ονόματι Κορρέ. Φανταστείτε τη δυσκολία επικοινωνίας μεταξύ αυτού και του Ικαριώτη ” παιχνιδιάρη”. Οπότε, το μπουζούκι αντικαθιστά το λαούτο και λειτουργεί σαν συνοδευτικό όργανο είτε της λύρας είτε του βιολιού. Το μπουζούκι στην Ικαρία αφήνει το σολιστικό του χαρακτήρα.

Οι περισσότεροι οργανοπαίχτες του μπουζουκιού δεν γνωρίζουν να παίξουν μόνοι τους πολλά τραγούδια. Ακόμα υπάρχουν αναφορές για διαφορετικό κούρδισμα στο μπουζούκι και συγκεκριμένα για κούρδισμα αλά τούρκα ανάλογα πάντα και τον βιολιστή. Σήμερα, έχουμε βρεί μερικά στεριανά λαούτα που παίζονταν εκείνη την εποχή όπως του Κουκή και του Τσεπέρκα.

Όσον αφορά τους οργανοποιούς των λαούτων στην Ικαρία ξέρουμε ότι υπήρχε τουλάχιστον ένα λαούτο του Κοπελιάδη ( έχουμε και φωτογραφία) ενώ υπάρχουν αναφορές, συγκεκριμένα του Κουκή Φανούριου, που αναφέρουν και τον Σκεντερίδη. Ο τρόπος παιξίματος ήταν συγκεκριμένος. Συνήθως έπαιζαν ανοιχτά χωρίς να αλλάζουν συγχορδίες και με μία συγκεκριμένη πενιά που είναι αρκετά διαδεδομένη σε όλα τα Δωδεκάνησα. Το λαούτο στην Ικαρία δεν είχε την εξέλιξη που είχε στα άλλα νησιά και κάποια στιγμή δεν υπήρχαν και λαουτιέρηδες.

Τώρα φαίνεται να αρχίζει να κάνει την επανεμφάνισή του με τη σύνδεση, ωστόσο, με το παρελθόν να είναι περιορισμένη. Πλέον δεν έχει μια συγκεκριμένη ταυτότητα οπότε, όσον αφορά την Ικαρία, μπορεί να ακούσεις λαούτο που να είναι πιο κοντά στα Δωδεκάνησα, που προσωπικά πιστεύω ότι μουσικά είμαστε πιο κοντά, είτε λαούτο ως ένα βαθμό επηρεασμένο από τις Κυκλάδες αλλά και τον τρόπο παιξίματος της κιθάρας με την οποία είναι πιο εξοικειωμένοι οι Ικαριώτες μουσικοί και μη.

Αρχείο Παραδοσιακής Μουσικής Ικαρίας

Επαμεινώντας Βαλσαμής